Plaatsgebonden diensten

(Verscheen in Telecommunicatie nov. 2002)

Via WiFi, via Bluetooth, GPRS en allerlei andere standaarden kunnen we steeds makkelijker en steeds sneller overal informatie ontvangen. Via UMTS kun je razendsnel actuele informatie binnenhalen en op het schermpje van je mobiele telefoon bekijken. Op die telefoon komt ook een klein cameraatje. Daarmee kun je dingen laten zien aan degene aan de andere kant. Je kunt op je schermpje dan zien met wie je belt. Ik denk dat dit de communicatie enorm zal verrijken. Maar je kunt ook in de winkel bijvoorbeeld even de camera gebruiken om thuis te laten zien of dit het product is dat ze hebben besteld. Of als je een huis wilt kopen, of huren, kun je de thuisblijvers gewoon even laten meekijken. Dat betekent dat alle mobiele communicatie steeds goedkoper, gemakkelijker en sneller gaat worden.

De mobiele telefoon zal zich ook veel verder ontwikkelen. Nu al is het een kleine computer met allerlei extra functies zoals een adressenboek, een calculator, een reiswekker en een spelletjesmagazijn en dat zal nog verder gaan. Wat te denken van betalen met je telefoon? Dat kan nu al voor parkeren en voor treinkaartjes, maar dat zal zich ongetwijfeld verder ontwikkelen. Zo’n betaaltelefoon is veel eenvoudiger, veiliger en persoonlijker dan dat gedoe met je chipknip. Je steekt je betaalpas in je telefoon en het geld wordt meteen van je rekening afgeboekt. Je kunt dan overal mobiel betalen. Dan vraagt de kelner in het restaurant; “betaalt u mobiel of contant”? De rekening wordt dan gewoon via KPN of Vodafone voldaan.

Zo’n mobiele telefoon leent zich ook uitstekend voor allerlei plaatsgebonden diensten. Via de mobiele telefoon weet men immers precies waar je bent. Je kunt je voorstellen dat je zo persoonlijke en heel precieze reisinformatie krijgt. Tien kilometer voor u is een ongeluk gebeurd, dus kies een andere route, of ga eerst maar eens koffiedrinken onderweg. Ook heel nauwkeurige weersinformatie, kan soms erg handig zijn, bijvoorbeeld op het strand. “Over vier minuten is er een bui bij u ter plaatse”. Ook speciale aanbiedingen zijn mogelijk; “Over 2 kilometer is er een restaurant dat u nu 50% korting geeft”. En denk aan de “mother-in-law tracker”. U kunt op uw schermpje zien of er mensen in uw buurt zijn, die in uw telefoon zijn opgeslagen. Altijd handig als je iemand niet wilt missen op het popfestival of in het centrum van Amsterdam. Of als je je schoonmoeder juist zou willen ontlopen. Een alarmknop ingebouwd op je mobieltje is ook handig. Denk aan verdwaalde kinderen, senioren op straat, of politieagenten die zich bedreigd voelen. (bestaat allemaal al!)

In de duurdere auto’s zit trouwens ook allang zo’n tracking device ingebouwd. Je rijdt dan ergens in Portugal en zoekt een hotel. Je spreekt wat in, en dan komt er de boodschap op het scherm, of uitgesproken door een mooie vrouwe- of herenstem. In welke prijsklasse zoekt u? Met of zonder zwembad? Zullen wij alvast voor u reserveren? Ja? Dan moet u dadelijk bij de tweede afslag rechtsaf.

De andere kant van de medaille is de traceerbaarheid die dan ontstaat. Willen we dat wel? Via het gsm-toestel is te bepalen waar het toestel (en dus meestal ook de gebruiker) zich bevindt. Een voorbeeld is de opsporing van de echtgenote van de heer Boonstra, indertijd na haar ontvoering vanuit Antwerpen. De politie wist via de gegevens van de telefoonmaatschappij, het spoor vanuit België precies te volgen tot bij Rotterdam. Dit systeem is nog veel verder te verfijnen en dat gebeurt ook. Denk aan GPS-systemen in duurdere auto, vrachtauto’s en te beveiligen objecten. Via de satelliet kan men precies nagaan waar de auto, de vrachtauto of het kunstwerk zich bevindt. Met de nieuwere generaties mobiele telefonie (GPRS, UMTS, om er even het halve alfabet tegenaan te gooien) wordt dit nog veel makkelijker en nauwkeuriger.

Dit biedt natuurlijk nu nog allerlei ongedachte perspectieven voor de overheid. Tijdens het rijden, winkelen, wonen, werken, ja, overal kan de digitale overheid dan uw gedrag volgen en zonodig zelfs sturen. Veel van de overtredingen die burgers nu straffeloos begaan, kunnen dan desgewenst niet langer begaan worden Met een ingebouwde chipcard en GPS en GSM kan uw auto desgewenst gewoon niet meer door het rode licht rijden, of de snelheidlimiet overschrijden. Eventueel kan de overheid er ook voor kiezen de boete automatisch af te schrijven van uw banksaldo.. De combinatie van GPS, GSM en ingebouwde chips levert het beeld op van een overheid die voor veel efficiënter de wetten kan handhaven. Criminelen krijgen het stukken moeilijker. Een straatverbod kan nu eindelijk efficiënt worden nageleefd met enkelbandje of operatief ingebrachte chip.

Het lijkt erop dat deze ontwikkeling indruist tegen de privacybehoefte van de moderne mondige burger. Maar ik wijs op de roep van burgers om meer blauw op straat of als dat niet kan meer videotoezicht. Tien jaar terug was dit volledig onbespreekbaar, maar nu vragen burgers steeds vaker om videocamera’s om hun straat te bewaken. Het Verenigd Koninkrijk loopt op dit punt voor op ons land. Daar gebruikt de politie nu zelfs al automatische gezichtsherkenningsprogramma’s om hooligans te uit de stadions te houden of criminelen uit winkelcentra. Of wat zou u denken van de "gated-area’s" in de USA? Gebieden waar de burger betaalt voor toezicht en voor controle aan de gate, waardoor onbevoegden (lees ongewenste elementen) buiten worden gehouden. Ook in Nederland begint het privacybegrip te veranderen. Internationaal gezien is Nederland nog steeds een buitenbeentje, maar steeds meer Nederlanders zijn bereid hun gehele doopceel te openbaren inruil voor een voordeel als gratis Internet toegang of bonusaanbiedingen van hun grootgrutter. Steeds meer Nederlanders hebben er ook geen probleem mee om een webcam in hun eigen huis aan te brengen en de hele wereld toegang te geven tot hun privé-leven. Privacy wordt steeds steeds minder heilig.

De geschiedenis leert dat de vooruitgang zich niet laat remmen. Het is dus zinloos ons af te vragen of de ontwikkelingen goed of slecht zijn, wenselijk of onwenselijk. Waar we ons op moeten richten is hoe in de nabije toekomst om te gaan met de veranderende werkelijkheid. EPN probeert daar de discussie over aan te zwengelen omdat wij er van overtuigd zijn dat al die nieuwe technische mogelijkheden geweldige perspectieven bieden voor een betere samenleving. De vraag is alleen hoever we daarin willen gaan, en hoe we er mee om willen gaan Koppeling aan digitale databanken? Chips in de arm van notoire raddraaiers? Belangrijke democratische beginselen als openheid en vertrouwen moeten in ieder geval aandacht krijgen. We moeten voorkomen dat wij opeens in 2009 wakker worden en ontdekken dat iedereen in Nederland intussen overal gevolgd wordt door tracking en tracing systemen. Althans zonder dat daar discussie over is gevoerd en zonder dat daar democratisch voor is gekozen.

Peter van der Wel

Directeur EPN